Powstanie Warszawskie. Dzień czterdziesty – 9 września 1944 (sobota)

Echa Społeczne - wysiedeńcy

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Walki toczyły się na terenach Śródmieścia i Czerniakowa od 8.00. Dzielnice ostrzeliwane były ogniem artyleryjskim, z moździerzy, miotaczy ognia i granatników. Jedyną drogą łączącą Czerniaków ze Śródmieściem była ulica Książęca. Teren ten pozostawał pod kontrolą czerniakowskich oddziałów „Radosława” i „Kryski”. Heinz Reinefarth w depeszy do Himmlera porównał walki w Warszawie do walk o Stalingrad. Działalność dyplomatyczna, informacyjna, kulturalna Dowództwo AK uznało sytuację za beznadziejną. Gen. „Bór” zgodził się na rozpoczęcie pertraktacji odnośnie ewakuacji ludności cywilnej z miasta. Przeprowadzenie negocjacji powierzono przedstawicielom Polskiego Czerwonego Krzyża. Podczas rozmów pojawiła się kwestia kapitulacji…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty dziewiąty – 8 września 1944 (piątek)

Echa Społeczne - srodmiescie-poludnie

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna W wyniku negocjacji PCK z niemieckim dowództwem, w godzinach 12.00 – 14.00 Niemcy przerwali ostrzał artyleryjski. Kilka tysięcy Warszawiaków opuściło miasto. Pułk Dirlewangera, próbując uzyskać efekt zaskoczenia, przedarł się do ulic Brackiej i Mazowieckiej. W dowództwie AK pojawiły się obawy, że obrona Śródmieścia może się załamać. Powstańcy, w wyniku ataków z Nowego Świata i od strony Królewskiej opuścili gmach Komendy Policji na Krakowskim Przedmieściu. Tego dnia miały miejsce liczne pożary na Pradze. Dowództwo AK wydało rozkaz utworzenia Legii Oficerskiej.             Ze świata W…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty ósmy – 7 września 1944 (czwartek)

Echa Społeczne - Panorama Środmiescia_wrzesien_1944

 Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Po upadku Powiśla Niemcy koncentrują ataki w Śródmieściu. Dramatyczna sytuacja Polaków. Zaczęło brakować żywności. Głód powodował niechęć ludności wobec polskich żołnierzy. Skromne zrzuty alianckie nie były w stanie na szerszą skalę pomóc Polakom w Śródmieściu. Część z nich wiatr poniósł na stronę niemiecką. Dowództwo 9. Armii niemieckiej meldowało: „Naszemu uderzeniu w centrum na zachód nieprzyjaciel stawia zacięty opór. (…) Trzeba się spodziewać, że całkowite oczyszczenie wybrzeża Wisły może zająć sporo czasu.” Powiśle było ważne strategicznie dla Niemców. Przedłużający się okres walk o te tereny skłonił Niemców do decyzji o…

Czytaj dalej

Zośka

Echa Społeczne - Halina Chlistunow, ps "Alika"

Donat Czerewacz Szare hełmy błyszczą stalą, Rytm podkutych nóg, Twardo dudni bruk. Hej, niech zmyka wróg! To szturmowcy drogą walą, Śpiewa chłopców chór W cekaemów i peemów wtór, Do boju! Zośko, Zosiu, hej, Zosieńko! Maszerować chodź, panienko, Przecież idziem w bój, W tan przy świście kul, Seryjką z peemu W rytm tego refrenu. Wybijaj takt! Cóż, że czasem kula draśnie, Cóż, że tryśnie krew, Brzmi szturmowy śpiew, Nasz bojowy zew! A gdy który śmiercią zaśnie, To przyjemnych snów! Spotkamy się jutro może znów, Kolego! Zośko, Zosiu, hej, Zosieńko! Łezkę z…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty szósty – 5 września 1944 (wtorek)

Echa Społeczne - Egzekucja

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Niemcy wciąż próbują zająć Powiśle. Zajmują gmach Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych na Kopernika oraz ruiny Elektrowni Miejskiej, skąd wieczorem wyparli oddział kapitana „Cubryny”. Coraz dalej wdzierają się na Powiśle. Powtórzyła się sytuacja ze Starego Miasta – brakowało amunicji a oddziały polskie były coraz bardziej wykrwawione i zmęczone. Powstańcy utworzyli korytarz między Powiślem a Śródmieściem w celu ewakuacji cywili. Żołnierze batalionu „Czata 49” i „Miotły” obsadzili pozycje na pograniczu Śródmieścia-Południe i Czerniakowa. W Śródmieściu bombardowania zburzyły gmach PKO, powodując duże straty w ludziach. Była to siedziba sztabów Komendy Głównej AK i komendy Okręgu Warszawa…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty siódmy – 6 września 1944 (środa)

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Niemcy wypchnęli Powstańców z Powiśla na linię Nowego Światu. W wyniku nalotów i ostrzału artyleryjskiego ucierpiała Biblioteka Krasińskich i Gmach Konserwatorium. Obrońcy Powiśla dołączyli do oddziałów Śródmieścia Północnego. Komenda Główna AK po raz kolejny zmienia siedzibę. Tym razem przenosi się do budynku „małej PAST-y” przy ul. Piusa XI. Zbrodnie przeciwko ludności Szpitale Powiśla i Śródmieścia, ich pacjenci i personel podzielili los szpitali na Starym Mieście. Niemcy ostrzelali szpital przy Pierackiego (dziś Foksal), w którym spłonęło żywcem 80 rannych. Na ulicy Tamka okupanci zamordowali 11 żołnierzy AK oraz kapelana o. Michała Czartoryskiego. Przy barykadzie Niemcy rozstrzelali…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty piąty – 4 września 1944 (poniedziałek)

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Trwał niemiecki szturm na Powiśle i Śródmieście. Na Powiślu została zbombardowana Elektrownia Miejska. Nastąpiła przerwa w dostawach prądu, co komplikowało zarówno życie ludności, jak i działalność powstańczą. Przed południem do szturmu dołączyła niemiecka piechota oddziałów „Reinefartha”. Posuwali się wzdłuż trzech ulic jednocześnie: Wybrzeżem Kościuszkowskim, ulicą Dobrą i Browarną. Niemcy zajęli zabudowania Zarządu Wodociągów przy ul. Lipowej. Dalej, w okolicy ulicy Tamki natknęli się na opór powstańców. W wyniku bombardowań ginęli mieszkańcy oraz żołnierze. Wśród ludności cywilnej wybuchła panika. Kpt. „Krybar” zdecydował o częściowej ewakuacji cywili z Powiśla do Śródmieścia.…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty czwarty – 3 września 1944 (niedziela)

Echa Społeczne - Al. Jerozolimskie w 1944 r.

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Niemcy rozpoczęli realizację rozkazu von dem Bacha o zajęciu Powiśla. Hitlerowcom zależało na utworzeniu w miarę bezpiecznego korytarza komunikacyjnego przez Al. Jerozolimskie. Śródmieście Północne i Powiśle były intensywnie ostrzeliwane przez artylerię i lotnictwo. Na Powiślu po stronie polskiej walczyły zgrupowanie „Róg” i zgrupowanie „Krybar” pod dowództwem mjr „Roga”; po stronie niemieckiej oddziały płk Schmidta i brygada SS – „Dirlewanger”. Piechota niemiecka silnie nacierała w Śródmieściu Północnym na ul. Traugutta, Mazowiecką, Królewską i odcinek Grzybowskiej od Wroniej i Ciepłej. Oddział wykluczonej z walk w mieście Grupy „Kampinos”, pod dowództwem por. Adolfa Pilcha ps.…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty trzeci – 2 września 1944 (sobota)

Echa Społeczne - Kolumna Zygmunta 1944

Agnieszka Rusocka-Malinowska Upadek Starego Miasta Nocą (1/2 września) runęła Kolumna Zygmunta na placu Zamkowym – symbol Warszawy. Jej zniszczenie mieszkańcy uznali za zły omen rychłego upadku stolicy. Przez całą noc trwała ewakuacja kanałami wojsk ze Starówki. Niemcy wciąż bombardowali dzielnicę. Gruzy gmachu Sądu Apelacyjnego zasypały właz do kanału przy placu Krasińskich, zamykając drogę dalszej ewakuacji w tym punkcie. Część żołnierzy zdołała się przedrzeć do włazów na Długiej i Miodowej. Około 200 z nich pozostało odciętych na Starówce. Po stoczeniu kilku walk z przejmującymi dzielnicę oddziałami niemieckimi, zostali zabici wraz z pozostałą tam…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty drugi – 1 września 1944 (piątek)

Echa Spoleczne - 1944_09_01

Agnieszka Rusocka-Malinowska Działalność informacyjna, kulturalna Miron Białoszewski opisywał sytuację na Starym Mieście w „Pamiętniku z powstania warszawskiego”: „Stare Miasto broni się ostatkiem sił. Ale i ludzi coraz mniej. I jeść nie ma co. Powstańcy też nie mają. A tu idzie atak. Z różnych stron. Huki. Walenia. Przebijania ostatnich piwnic. Słońce się podwyższało na niebie. Upał narastał. I te kręcenia się. I cywilów, i powstańców. Bezradność. Nie wiem, kiedy zaczęli mówić, że Niemcy wchodzą już na Freta. I że kapitulacja Starówki.” Generał Sosnkowski wydał rozkaz nr 19. Zwrócił się w nim…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty pierwszy – 31 sierpnia 1944 (czwartek)

Echa Społeczne - Powstanie Warszawskie. Warecka 9

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Rozpoczęte w nocy natarcie na linii Bielańska – plac Bankowy – plac Żelaznej Bramy – Hale Mirowskie zakończyło się niepowodzeniem i dotkliwymi stratami. Wskutek ograniczonej komunikacji oddziały atakujące od strony Śródmieścia nie wiedziały o sytuacji na Starym Mieście i opóźnionym stamtąd ataku. Nie udało się nawiązać połączenia telefonicznego, gdyż do kanałów nie zeszli łącznicy z kablem. Nie otrzymali przepustek i zostali zatrzymani przez żandarmerię powstańczą. Odpowiedzialny za desant kanałowy por. „Piotr” został pozbawiony kontaktu z dowództwem. Innym, równie ważnym powodem było słabe rozpoznanie. Dowództwo AK informowało, że okolice włazu…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień trzydziesty – 30 sierpnia 1944 (środa)

Echa Społeczne - Stukas

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka Zbrojna Powstańcy nadal walczyli na Starym Mieście. Udało się odzyskać Pałac Blanka i część Ratusza. Zdecydowano się na kolejną próbę utorowania naziemnego korytarza, łączącego Starówkę ze Śródmieściem. Nocą żołnierze mieli się przebić z ul. Bielańskiej do Hal Mirowskich. O planach wojskowych dowiedziała się staromiejska ludność cywilna. Tysiące osób chciało wraz z wojskiem opuścić coraz bardziej niebezpieczną Starówkę. Spowodowało to trzygodzinne opóźnienie natarcia, które rozpoczęło się dopiero o  4.00 nad ranem, 31 sierpnia. Tymczasem oddziały batalionu „Czata 49″, których nie zdołano poinformować o sytuacji na Starówce rozpoczęły o 1.00 w nocy…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty dziewiąty – 29 sierpnia 1944 (wtorek)

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka Zbrojna Na Starówce Niemcy przejęli Ratusz, Pałac Blanka i klasztor Kanoniczek przy pl. Teatralnym. Powstańcy toczyli ciężkie walki o odzyskanie Katedry św. Jana. Pociski artyleryjskie zburzyły obsadzone przez batalion „Broda 53” zakłady Fiata i kościół Najświętszej Marii Panny. Nie przerwało to walk w tych punktach. Ruiny w ciągu dnia przechodziły z rąk do rąk. Bataliony „Zośka” i „Czata 49” z trudem utrzymały to, co zostało po zakładach Fiata. Wobec zacieśniającego się wokół Starego Miasta niemieckiego pierścienia, płk Antoni Chruściel, ps. „Monter” zatwierdził plan opuszczenia dzielnicy nocą z 30 na 31 sierpnia.…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty ósmy – 28 sierpnia 1944 (poniedziałek) [audio]

Echa Społeczne - Warszawa-28 sierpnia 1944

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka Zbrojna Na Starym Mieście przebywało tylko około 2 tys. skrajnie wyczerpanych żołnierzy AK. W tej sytuacji płk. „Wachnowski” zdecydował o przejściu kanałami do Śródmieścia. Samowolne wyjście trzystu żołnierzy Armii Ludowej ze Starówki zaowocowało konfliktem pomiędzy AL i AK. Por. „Dzik” o godz. 3.45 zameldował, że wysłany do kwatery AL szer. „Kostka” dowiedział się, że „są żołnierzami, mają własne dowództwo i muszą słuchać własnych rozkazów – wycofują się na Żoliborz”. Dowództwo AK Grupy „Północ” meldowało: „W ciągu nocy dowództwo i oddziały AL w sile około 300 opuściły stanowiska bojowe, nie zawiadamiając…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty siódmy – 27 sierpnia 1944 (niedziela) [audio]

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Minionej nocy (26/27 sierpnia) oddziały z mokotowskiego batalionu „Baszta” przejęły klasztor Nazaretanek przy Czerniakowskiej oraz środkową część ulicy Podchorążych. Celem natarcia było uzyskanie połączenia Mokotowa ze Śródmieściem. Na Starówce wojska obydwóch stron nadal walczyły o przejęcie kontroli nad gmachem Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych. Budynku broniło około dwustu powstańców. Brak łączności z innymi dzielnicami uniemożliwiło dostawy amunicji oraz wsparcie wojskowe. Powstańcy zmuszeni byli do ewakuacji.  Niemcy, atakując w sile 1600 żołnierzy przejęli gmach. Polscy żołnierze, którzy dostali się do niewoli zostali rozstrzelani. Upadła jedna z powstańczych redut. Jej…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty szósty – 26 sierpnia 1944 (sobota)

Echa Społeczne - Groby na Boduena

Agnieszka Rusocka-Malinowska Stare Miasto wciąż było najbardziej atakowanym obszarem. W rękach polskich pozostawały: Bank Polski, pasaż Simonsa, część ul. Długiej, ruiny Ratusza i Pałac Blanka na placu Teatralnym. Powstańcy bronili się na barykadach na Miodowej, Podwalu, Piwnej, Świętojańskiej, Kanonii, Brzozowej, Boleść i Rybaki. Walka zbrojna Około 5.00 zakończyła się ewakuacja sztabu głównego AK kanałami do Śródmieścia. Według st. strz. Tymoteusza Duchowskiego, ps. „Motek” w ciągu kolejnych dni drogą tą ewakuowano około pięciu tysięcy żołnierzy i jeńców niemieckich. Stare Miasto wciąż było najbardziej atakowanym obszarem. W rękach polskich pozostawały: Bank Polski, pasaż Simonsa, część ul.…

Czytaj dalej

Czerwona zaraza

Echa Społeczne - czerwona tapeta

Józef Szczepański, ps. „Ziutek” Czekamy ciebie, czerwona zarazo, byś wybawiła nas od czarnej śmierci, byś nam Kraj przedtem rozdarłwszy na ćwierci, była zbawieniem witanym z odrazą. Czekamy ciebie, ty potęgo tłumu zbydlęciałego pod twych rządów knutem czekamy ciebie, byś nas zgniotła butem swego zalewu i haseł poszumu. Czekamy ciebie, ty odwieczny wrogu, morderco krwawy tłumu naszych braci, czekamy ciebie, nie żeby zapłacić, lecz chlebem witać na rodzinnym progu. Żebyś ty wiedział nienawistny zbawco, jakiej ci śmierci życzymy w podzięce i jak bezsilnie zaciskamy ręce pomocy prosząc, podstępny oprawco. Żebyś ty…

Czytaj dalej

Do Powstańca

Echa Społeczne - Warsaw_Uprising_Batalion_Zośka_2_(1944)

Stanisław Marczak-Oborski Pamiętaj: nie wolno ci zwątpić w wolność, co przyjdzie, choćbyś padł. Pamiętaj, że na ciebie patrzy ogromny i zdumiony świat. I wiedz, że krokiem w nędznym bucie jak pomnik dziś w historię wrastasz. I wiedz, że w sercu twoim bije uparte serce tego miasta. Choćby zawiodła wszelka pomoc, choć przyjdą dni głodu i moru, ostatniej stawki nie przegramy – stawki naszego honoru.

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty piąty – 25 sierpnia 1944 (czwartek) [audio]

Echa Społeczne - Powstańcy w Kościele Św. Krzyża, Warszawa ok. 25 sierpnia 1944; fot. Eugeniusz Haneman

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Staromiejskie oddziały, pozbawione naziemnej łączności ze Śródmieściem i Żoliborzem wciąż opierały się niemieckim atakom. Ciężkie walki toczyły się o jedną z powstańczych redut – gmach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Była to jedna ze słynnych powstańczych bitew, gdzie bój toczył się nie o ulicę, czy budynek ale o piętro lub pomieszczenie. Z gmachu ewakuowano cywilów. Podobna sytuacja była w szpitalu Jana Bożego. Walczyli tam żołnierze batalionu „Czata 49”. W szpitalnych salach dochodziło do walki wręcz. Pomimo użycia przez nieprzyjaciela czołgów, moździerzy, granatników, miotaczy płomieni i min, dopiero wieczorem Niemcom udało się…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty czwarty – 24 sierpnia 1944 (środa) [audio]]

Piotr Sobieski: Walka zbrojna Przybyłe na przedpole Starego Miasta przybywają oddziały płk. Schmidta, opanowały ostatecznie budynki szpitala Jana Bożego. Powstańcom udało się utrzymać zakłady Fiata przy ul. Sapieżyńskiej. Utworzyli też nowe pozycje obrony w kamienicy przy ul. Długiej, tzw. Reducie Matki Boskiej. Dziś jest to część al. „Solidarności”. Trwała dalsza obrona ulic: Miodowej, Podwale, Piwnej i Brzozowej. W Śródmieściu było spokojniej niż na Starówce. Polskie oddziały odparły ataki na Kredytowej, Królewskiej i Grzybowskiej, a także w okolicach Ogrodu Saskiego. Oddziały zgrupowania „Bełt” wyparły wroga z rejonu między ul. Marszałkowską a…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty trzeci – 23 sierpnia 1944 (środa) [audio]

Piotr Sobieski: Działania zbrojne Nad ranem oddział batalionu „Ruczaj” zdobył podstację telefonów przy ul. Piusa XI 19 (obecnie ul. Piękna), tzw. małą PAST-ę. Do niewoli trafiło 76 Niemców, w tym 5 rannych. Powstańcy nadal toczyli ciężkie walki o Stare Miasto. Niemiecki samolot, zestrzelony z cekaemu niemiecki, spadł na ul. Hipoteczną. Hitlerowcy przypuścili atak na wszystkich możliwych odcinkach, m.in.: na szpital Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej, zakłady Fiata przy ul. Sapieżyńskiej, Państwową Wytwórnię Papierów Wartościowych. Walczono również w sąsiedztwie Pałacu Krasińskich i pasażu Simonsa. Powstańcy zdobyli Bazylikę Świętego Krzyża na Krakowskim…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty drugi – 22 sierpnia 1944 (wtorek) [audio]

Echa Spoleczne - Warsaw_Uprising_-_Getto_at_Muranowska_Street_by_Karpinski

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna „Zwykłym trybem” toczyły się walki w Śródmieściu i na Starym Mieście. Powstańcy zdobyli placówkę niemiecką, która mieściła się w restauracji „Cristal” w Alejach Jerozolimskich. Plac Teatralny wraz z Ratuszem i klasztorem Kanoniczek pozostawał w polskich rękach. Niemcy nie zdołali przejąć fabryki Bormanna przy ul. Srebrnej. Utracono natomiast ruiny Arsenału. Walczący tam oddział kpt. Władysława Jackowskiego, ps. „Konar” wycofał się wraz z szukającymi schronienia cywilami do Pasażu Simonsa na rogu Długiej i Nalewek. Nocą powstańcy w Śródmieściu odebrali zrzuty z kilku alianckich samolotów. Działalność informacyjna, kulturalna O sytuacji w…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty pierwszy – 21 sierpnia 1944 (poniedziałek) [audio]

Echa Spoleczne - Warsaw_Uprising_-_Getto_at_Muranowska_Street_by_Karpinski

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna Poprzedniej nocy oddziałom z Żoliborza nie udało się zdobyć Dworca Gdańskiego. Przed świtem zrozumieli to żołnierze broniący resztkami sił ostatniego bastionu na Muranowie. Wiedząc, że posiłki nie dotrą wycofali się z obsadzanego kompleksu Sierakowska – Muranowska – Przebieg. Utrata Muranowa pogłębiła separację Starego Miasta od Żoliborza. Zdeterminowało to dowódców AK aby kolejny raz zawalczyć o naziemny korytarz Żoliborz – Starówka. Tym razem atak na Dworzec Gdański miał pójść również ze Starego Miasta. Natarcie od strony Żoliborza Tym razem nie udało się uzyskać efektu zaskoczenia. Niemcy zachowywali czujność oraz oświetlali teren.…

Czytaj dalej

Powstanie Warszawskie. Dzień dwudziesty – 20 sierpnia 1944 (niedziela) [audio]

Echa Społeczne - Soldier

Agnieszka Rusocka-Malinowska Walka zbrojna O godz. 3.00 wznowiono walkę o gmach PAST-y, która trwała od 4 sierpnia. Kobiece oddziały z Kedywu Okręgu wysadziły w ścianach budynku otwory, którymi przedostali się do wewnątrz powstańcy z batalionu „Kiliński”. Jednocześnie, przy użyciu motopompy strażackiej żołnierze podpalili górne piętra. Po kilku godzinach Niemcy zdecydowali się na odwrót. O godz. 15.00 nad budynkiem powstańcy wywiesili polską flagę. Budynek PAST-y pozostał w polskich rękach do końca powstania. W walkach o PAST-ę poległo 5 powstańców, a 10 zostało ciężko rannych. Po stronie niemieckiej straty były dużo wyższe: zginęło 25,…

Czytaj dalej